SPORDA RİSK FAKTÖRLERİ

GENEL BİLGİLER

Spor dünyasında her gün sporcular çeşitli risklerin altında aktivitelerine devam etmektedir. Bu risklerin bir bölümü sporcuların performansını olumsuz yönde etkilerken, bir bölümü de sportif yaralanmalara yol açmaktadır.
Ayrıca ülkemiz özelinde, sporda çok önemli olduğuna inandığımız, “sporda risk” konusunda birçok sporcunun, çalıştırıcının ve yöneticinin yeterli bilgisi bulunmadığı bilinmektedir. Bu nedenle sporcuların, öncelikle de çalıştırıcıların ilerideki bölümlerde sıralamaya çalışacağımız bu riskleri gerek antrenman, gerekse yarışmalarda göz önünde bulundurması gerektiğini düşünüyoruz.
Özellikle antrenman sırasında yaşanan veya yaşanması gündeme gelen ama bir performans düşüklüğüne ve yaralanmaya yol açtığında fark edilen riskler çok çeşitlidir. Bu ve buna benzer risklerin, risk olduğu fark edildiğinde iş işten geçmiş olmakta, sporcu ya performans düşüklüğü, ya da yaralanma ile karşılaşmaktadır.
Yapılan bilimsel çalışmalarda istatistikler toplam kazalardaki spor yaralanmalarının oranını değişik yüzdelerle vermektedir. Atik, Ayaş, Güzeliş’in bir çalışmasında bu oran yüzde 10-15 olarak belirlenirken, Rogmans 1982’de bu oranın yüzde 21 olduğuna işaret etmektedir.
Aşağıda sporda risk faktörü oluşturan iç ve dış faktörleri değerlendireceğiz. Burada dış faktörler olarak adlandırabileceğimiz çevresel faktörlerin ve iç faktörler olarak adlandırabileceğimiz kişisel faktörlerin bizlerce yapılan bir sınıflandırmasını bulacaksınız. Ayrıca ilerideki bu sınıflandırmaya dahil ettiğimiz başlıklar altındaki konuları bilgimiz çerçevesinde daha detaylı bir biçimde açmaya çalışacağız. Bu risk konularnıda yaralandığımız kaynakları, iç faktörlerin detaylı anlatıldığı ilerideki bölümün sonunda bulabilirsiniz.

DIŞ FAKTÖRLER:

A.SAHA İLE İLGİLİ FAKTÖRLER:
1.Sahanın fiziki koşularının yarattığı riskler:
a.Sahanın açık veya kapalı olması
b.Emniyet mesafesi olmaması
c.Sahadaki diğer güvenlik önlemlerinin alınmaması

2.Zeminin yarattığı riskler:
a.Zeminin düzgünlüğünü yitirmiş olması
b.Zeminin stabilitesini yitirmiş olması
c.Zeminin ıslak olması
d.Zeminin donmuş olması
e.Zeminin kirli olması
f.Zeminde yabancı madde bulunması

3.Aydınlatma durumunun yarattığı riskler:

B. ARAÇ VE GEREÇ İLE İLGİLİ FAKTÖRLER:
1.Giysi
2.Ayakkabı
3.Ayakkabı bağı
4.Top
5.File
6.Kale direkleri
7.Aletlerin sabitliği
8.Koruyucu malzemeler
9.Taping (Bandaj).

C.OYUN (YARIŞMA) İLE İLGİLİ FAKTÖRLER

1.Sporun türü
2.Takımın veya sporcunun durumu
3.Sporcunun takım içindeki durumu
4.Yedek oyuncu
5.Yarışmanın düzeyi
6.Hedefin değişmesi
7.Oyun kuralları, düzenlemeler
8.Deplasman faktörü
9.Deneyim faktörü
10.Beklentiler faktörü

D. SOSYAL FAKTÖRLER
1.Aile faktörü
2.Eş faktörü
3.Coach faktörü
4.Hakem faktörü
5.Medya faktörü
6.Para faktörü
7.Eğitim ve kültür faktörü
8.Dil faktörü
9.Yönetici faktörü
10.Seyirci faktörü
11.Süreli kontrat
12.Kadro değişikliği
13.Belirsizlik durumu

E.ANTRENMAN İLE İLGİLİ FAKTÖRLER:
1.Isınma (Warm-up)
2.Yanlış antrenman
3.Sürantrenman (Overtraining)
4.Ağırlık antrenmanları

F.ÇEVRE İLE İLGİLİ FAKTÖRLER:
1.Circudian ritm (Günlük ritm)
2. Jet lag (Zaman değişimi)
3.Yükseklik
4. Sıcak (Isı çarpması)
5. Soğuk
6.Dehidratasyon (Su kaybı)
7.Hava kirliliği

G.ALIŞKANLIKLAR İLE İLGİLİ FAKTÖRLER:
1. Alkol
2. Sigara
3. Beslenme
4. Kilo kaybı
5. Ergojenik yardım
6. Doping
7. Cinsel yaşantı
8. Dini alışkanlıklar
9. Uyku düzeni
10. Rutindeki değişiklikler

İÇ FAKTÖRLER:

A.GENEL SAĞLIK DURUMU

B.PSİKOMOTOR GELİŞİM

C.FİZİKSEL UYGUNLUK:
1. Aerobik dayanıklılık
2. Kuvvet
3. Sürat
4. Sportif beceri
5. Koordinasyon

D. FİZİKSEL YAPI:
1.Boy
2.Ağırlık
3.Eklem stabilitesi
4.Vücut yağ yüzdesi
5.Yaş
6.Cinsiyet
7.Önceki yaralanmalar
8.Kas gerginliği, sıklığı
9.Alt ekstremitenin (Kalça/bacak/diz/ayak) zayıflığı
10.Alt ekstremitenin eşitsizliği
11.Aşırı kullanım (Overuse)
12.Az kullanma
13.Fiziksel kusur

E. PSİKOLOJİK FAKTÖRLER:
1.Kişilik
2.Motivasyon
3.Benlik
4.Algı
5.Konsantrasyon
6.Rekabet ve hırs
7.Riski göze alma
8.Saldırganlık
9.Kaygı
10.Korku
11.Stres
12.Psikolojik yüklenmeler
13.Duygusal ve zihinsel çatışmalar
14.İnanç sistemi
15.Takıntılar
16.Kurban bulma eğilimi